UNIT G6: Nieukoops Buer-Praetje (1651)

 

 

Text Box:

 

 

 

Inleiding tot de tekst

 

In deze Unit lezen we een volledig origineel fragment uit het anonieme pamflet Nieukoops Buer-Praetje (Nieuwkoops buurpraatje). Dit Buurpraatje is een dialoog over het schandelijke gedrag van de baljuw van Nieuwkoop (Zuid-Holland), Jan van Sevenhoven, die bij de dorpsbewoners beter bekend stond als 'dien langen Duyvel van Nieukoop' ('die lange duivel van Nieuwkoop'). Naast dit Buurpraatje verscheen er ook een Kroegpraatje (Nieuwkoops kroegh-praetien) over hetzelfde onderwerp. Deze twee ‘praatjes’ waren populaire presentatievormen van kritiek op de overheid. De anonieme auteur laat telkens drie schippers de toestand bespreken waarbij ze maatregelen proberen te bedenken om de gehate baljuw uit Nieuwkoop weg te krijgen. Over het leven van Jan van Sevenhoven is, buiten hetgeen we hier in deze pamfletten kunnen lezen, verder weinig bekend.

In dit stukje heeft een van de sprekers, Balten Corssen, het over de belastingen (‘ongelt’) die het dorp moet betalen om de steeds grotere uitgaven van de baljuw te kunnen blijven dekken.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Facsimile van de pagina uit het Nieukoops Buer-Praetje (1651) waaruit het tekstfragment ontleend is.

Deze afbeelding werd met toestemming ontleend aan Ursicula op http://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/Facsimiles/NieuwkoopsPraetje1651/index.htm.

 

 

 

Tekstfragment

 

Nieukoop is een Dorp het geeft gheen Sparendams geldt, dienvolgens laegh int ongelt, als hy een beleeft Man was als Hensbeeck wel eer plach te wesen soo souder weynich ongelt te gheven wesen […]

Hij heyt een Dorps Schuyt laten maecken tot sijn gerijf, die kan alleen niet varen, 't Dorp moet Schuyt en Schippers betalen, en noch Waghen en Paerden half ten tijdt daer by, dats een: en ten anderen 1700. gulden verteert in de gouwe Waghen op een jaer, en dan noch op andere plaetsen de Teer-kosten: ten derden 1700. gulden voor sijn salaris in een jaer, en dan de Secretaris die hy mee bedurven heyt [...] ettelijcke hondert gulden, dat maeckt te samen ettelijcke duysent guldens alle jaer aen kosten op het Dorp.

 

 

De tekst werd ontleend aan:

Ursicula op http://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/Facsimiles/NieuwkoopsPraetje1651/index.htm.

 

 

Taak 1: Lezen en ontleden

 

Neem de volgende zinnen over en lees ze aandachtig. Onderlijn alle voorwaardelijke bijzinnen in het blauw, alle betrekkelijke bijzinnen in het rood. Onderlijn in het groen alle woorden die een opsomming aangeven (bijvoorbeeld, zin 2: dats een).

 

  1. Nieukoop is een Dorp het geeft gheen Sparendams geldt, dienvolgens laegh int ongelt, als hy een beleeft Man was als Hensbeeck wel eer plach te wesen soo souder weynich ongelt te gheven wesen.
  2. Hij heyt een Dorps Schuyt laten maecken tot sijn gerijf, die kan alleen niet varen, 't Dorp moet Schuyt en Schippers betalen, en noch Waghen en Paerden half ten tijdt daer by, dats een:
  3. en ten anderen 1700. gulden verteert in de gouwe Waghen op een jaer, en dan noch op andere plaetsen de Teer-kosten:    
  4. ten derden 1700. gulden voor sijn salaris in een jaer, en dan de Secretaris die hy mee bedurven heyt, ettelijcke hondert gulden, dat maeckt te samen ettelijcke duysent guldens alle jaer aen kosten op het Dorp.

 

Klik hier om je antwoord te vergelijken.

 

 

Taak 2: Woorden moderniseren

 

In Taak 2 moet je voor een reeks van veertien woorden uit de tekst de hedendaagse vorm geven. Al deze woorden bestaan nog in het hedendaagse Nederlands, je hoeft enkel de spelling te moderniseren. Je mag voor deze oefening een woordenboek gebruiken. Klik hier voor de oefening.

 

 

Taak 3: Betekenissen zoeken

 

Zoek voor elf woorden uit de tekst de juiste hedendaagse betekenis. Van de eerste acht woorden (die vandaag nog gebruikt worden) moet je eerst voor jezelf de spelling moderniseren voor je ze kan opzoeken in het online woordenboek Van Dale Hedendaags Nederlands. Kies enkel synoniemen en definities die in de context van het fragment passen. Geef een definitie/synoniem voor de stam, niet voor de vorm van het woord die je in de tekst aantreft. De laatste drie woorden vind je niet in een hedendaags woordenboek terug of worden vandaag anders gebruikt. Probeer hun betekenis af te leiden uit de context van het fragment. Je antwoord moet je selecteren uit de drie mogelijke oplossingen die gegeven worden. Door hier te klikken, kom je bij de oefening.

 

 

Taak 4: Grammatica en syntaxis

 

Beantwoord de volgende vragen. Je moet in deze oefening ook een aantal oude woordvormen moderniseren.

 

Zin 1:

  1. Zoek alle persoonsvormen.
  2. Wie is hy?
  3. Geef de hedendaagse vormen voor deze twee oude woordvormen: int en souder.

 

Zin 2:

  1. Zoek alle onderwerpen.
  2. Naar welk woord/woorden verwijst die terug?
  3. Geef de hedendaagse vorm voor deze oude woordvorm: dats.

 

Zin 4:

  1. Wat is de persoonsvorm van de betrekkelijke bijzin?
  2. Welk voorzetsel zouden wij in plaats van op (op het Dorp) gebruiken?

 

Ben je klaar? Kijk dan hier je antwoorden na.

 

 

Taak 5: Tekstbegrip

 

Beantwoord de volgende vragen over de inhoud van de tekst. Je antwoorden (in originele spelling) moet je uit de tekst halen.

 

  1. Wat geeft het dorp Nieuwkoop niet (zie zin 1)?
  2. Wat zou er maar weinig betaald hoeven te worden als van Sevenhoven even rechtzinnig zou zijn als Hensbeeck vroeger was (zin 1)?
  3. Wat moet het dorp naast schuit en schipper nog vaak betalen (zin 2)?
  4. Waar verteerde de baljuw 1700 gulden (zin 3)?
  5. Hoeveel krijgt de secretaris betaald (zin 4)?

 

Kijk hier je antwoorden na.

 

 

Taak 6: Vertaling

 

Maak een duidelijke en vloeiende Engelse vertaling van de tekst. Van zodra je klaar bent, kan je hier je vertaling nakijken.

 

 

Taak 7: Woordenschat

 

We vragen je de woorden die je nog niet kent (of niet hebt opgezocht) uit het lijstje hieronder voor jezelf op te zoeken in een verklarend of vertalend woordenboek. Tenslotte willen we hier nog vermelden dat je in het door ons samengestelde Glossarium 16de en 17de-eeuws Nederlands alle woorden uit de teksten kan terugvinden die nu niet langer gebruikt worden of die vandaag een andere betekenis hebben. Ook dialectwoorden zijn in het Glossarium opgenomen.

 

Zin 2:

·         varen

·         de schipper

·         het paard

 

Zin 4:

·         het salaris

·         de kosten

 

 

Klik hier voor Unit G7. Klik hier om terug te keren naar de home page.