UNIT G7: Willem van Oranje, Brief aan de Staten van Holland en Zeeland (1574)

 

 

 

Inleiding tot de tekst

 

In Unit 7 lezen we een origineel fragment uit een brief van Willem van Oranje die de oprichting van een universiteit voorstelt aan de Staten van Holland en Zeeland. In het stukje dat we hier lezen heeft Willem van Oranje het over de eenheid die deze universiteit tussen de provincies zal creëren, zodat zij zich samen in de toekomst kunnen verzetten tegen al diegenen die de vrijheid van het land bedreigen.

De universiteit waarover Willem van Oranje hier spreekt, werd in 1575 opgericht in Leiden als beloning voor het dappere verzet van de Leidenaars tijdens het Beleg, waar we het in Unit 16 van de Algemene en Unit 4 van deze module over gehad hebben. Hij gaf de school het moto ‘Praesidium Libertatis’ mee, hetgeen ‘bolwerk van de vrijheid’ betekent.  

 

 

 

Tekstfragment

 

Daerenteghen, soe ghylieden eene alsoe heylighe, lofflicke ende hoochnoodige saeke ter herten nemende, eene goede schole ende universiteyt by tijts oprichtet, beneven dat ghylieden daer mede Gode eenen besonder aengenamen dienst doen sullet ende die heerlicheyt sijnes names grootelycx verbreyden, noch sullet ghylieden ‘t land daermede alsoe verzekeren dat die vyanden desselfs nemmermeer soe lichtelick en sullen haere vierighe tirannie ende verdruckinghe so des goddelicken diensts als der vryheyt der landen tsy met gewelt ofte met listicheyt konnen wederoprichten. Overmits dat eene alsodaneghe schole ende universiteyt niet anders wesen en sal als een vast blochuys ende bewaernisse der gantscher landen ende mede eenen onverbrekelicken bandt der eenicheyt der selven niet alleen onder m'elcanderen maer oock met alle aenpalende provincien.

 

 

De tekst werd ontleend aan:

Brievencollectie over de Opstand van de Universiteit Leiden op http://dutchrevolt.leidenuniv.nl/Nederlands.

 

 

 

Taak 1: Lezen en ontleden

 

Lees de volgende zinnen aandachtig. Tracht ze voor jezelf in zinsdelen op te splitsen.

 

  1. Daerenteghen, soe ghylieden eene alsoe heylighe, lofflicke ende hoochnoodige saeke ter herten nemende, eene goede schole ende universiteyt by tijts oprichtet, beneven dat ghylieden daer mede Gode eenen besonder aengenamen dienst doen sullet ende die heerlicheyt sijnes names grootelycx verbreyden, noch sullet ghylieden ‘t land daermede alsoe verzekeren dat die vyanden desselfs nemmermeer soe lichtelick en sullen haere vierighe tirannie ende verdruckinghe so des goddelicken diensts als der vryheyt der landen tsy met gewelt ofte met listicheyt konnen wederoprichten.
  2. Overmits dat eene alsodaneghe schole ende universiteyt niet anders wesen en sal als een vast blochuys ende bewaernisse der gantscher landen ende mede eenen onverbrekelicken bandt der eenicheyt der selven niet alleen onder m'elcanderen maer oock met alle aenpalende provincien.

 

 

Taak 2: Woorden moderniseren

 

In Taak 2 moet je voor acht woorden uit de tekst de hedendaagse vorm geven. Al deze woorden bestaan nog in het hedendaagse Nederlands, je hoeft enkel de spelling te moderniseren. Je mag voor deze oefening een woordenboek gebruiken. Klik hier voor de oefening.

 

 

Taak 3: Betekenissen zoeken

 

Zoek voor elf woorden uit de tekst de juiste hedendaagse betekenis. Van de eerste zeven woorden (die vandaag nog gebruikt worden) moet je eerst voor jezelf de spelling moderniseren voor je ze kan opzoeken in het online woordenboek Van Dale Hedendaags Nederlands. Kies enkel synoniemen en definities die in de context van het fragment passen. Geef een definitie/synoniem voor de stam, niet voor de vorm van het woord die je in de tekst aantreft. De laatste vier woorden of woordcombinaties vind je niet in een hedendaags woordenboek terug of worden vandaag anders gebruikt. Probeer hun betekenis af te leiden uit de context van het fragment. Je antwoord moet je selecteren uit de drie mogelijke oplossingen die gegeven worden. Door hier te klikken, kom je bij de oefening.

 

 

Taak 4: Grammatica en syntaxis

 

Beantwoord de volgende vragen. Je moet in deze oefening ook een aantal oude woordvormen moderniseren.

 

Zin 1:

  1. Zoek de hoofdzin.
  2. Zoek alle toekomende tijden.
  3. Zoek een onvoltooid deelwoord.
  4. Wie zijn ghylieden?
  5. Naar welk woord/woorden verwijst sijnes terug?
  6. Geef de hedendaagse vormen voor deze twee oude woordvormen: desselfs en haere.

 

Zin 2:

  1. Wat is het onderwerp?
  2. Hoe zouden wij vandaag de woorden der eenicheyt uitdrukken?

 

Ben je klaar? Kijk dan hier je antwoorden na.

 

 

Taak 5: Tekstbegrip

 

Beantwoord de volgende vragen over de inhoud van de tekst. Je antwoorden (in originele spelling) moet je uit de tekst halen.

 

  1. Wat vraagt de Prins de Staten ter harte te nemen (zie zin 1)?
  2. Wie zal naast God nog voordeel halen uit de oprichting van de universiteit (zie zin 1)?
  3. Wat zal deze universiteit verzekeren (zie zin 1)?
  4. Wat moet deze universiteit worden naast ‘een vast blochuys ( = blokhuis) ende bewaernisse (betekent ‘bescherming’) der gantscher landen’ (zin 2)?

 

Kijk hier je antwoorden na.

 

 

Taak 6: Vertaling

 

Maak een duidelijke en vloeiende Engelse vertaling van de eerste zin van de tekst. Van zodra je klaar bent, kan je hier je vertaling nakijken.

 

 

Taak 7: Woordenschat

 

We vragen je de woorden die je nog niet kent (of niet hebt opgezocht) uit het lijstje hieronder voor jezelf op te zoeken in een verklarend of vertalend woordenboek. Tenslotte willen we hier nog vermelden dat je in het door ons samengestelde Glossarium 16de en 17de-eeuws Nederlands alle woorden uit de teksten kan terugvinden die nu niet langer gebruikt worden of die vandaag een andere betekenis hebben. Ook dialectwoorden zijn in het Glossarium opgenomen.

 

Zin 1:

·         ter harte nemen

·         oprichten

·         verzekeren

·         de verdrukking

·         de vrijheid

 

Zin 2:

·         de band

 

 

Klik hier voor Unit G8. Klik hier om terug te keren naar de home page.